به گزارش پایگاه اطلاعرسانی احناف خواف، مولوی عبدالستار نیکخوی، در مراسم نماز جمعه ۲ مردادماه ۱۴۰۵ اهل سنت شهر خواف، با تلاوت آیات (وَيَا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ*بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ وَمَا أَنَا عَلَيْكُم بِحَفِيظٍ) پیرامون ویژگیها و اصول تجارت اسلامی و اخلاق حرفهای یک تاجر مسلمان از منظر قرآن و سنت به ایراد سخن پرداخت.
مدرس حوزه علمیه احناف خواف در آغاز سخن بیان داشت: احکام تجارت و بازار، بسیار گسترده و مفصل است و هر مسلمانِ شاغل در کسب و تجارت، از نظر شرعی و اخلاقی وظیفه دارد احکام معاملات را بیاموزد؛ زیرا بزرگان فرمودهاند: نخست فقه و احکام تجارت را بیاموز، سپس وارد بازار شود.
سخنران نماز جمعه خواف گفت: نخستین ویژگی، غفلت نکردن از یاد خداست. خداوند متعال در قرآن کریم، یکی از برجستهترین صفات تاجران مؤمن را چنین بیان میفرماید:﴿رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ﴾. آنان مردانی هستند که تجارت و خرید و فروش، آنان را از یاد خدا، برپایی نماز و پرداخت زکات بازنمیدارد و همواره از روزی میترسند که دلها و چشمها در آن دگرگون و هراسان خواهد شد. بنابراین، تاجر مسلمان هرگز اجازه نمیدهد تجارت، او را از نماز، زکات و یاد خدا غافل سازد. نمازی که با حضور قلب و اخلاص خوانده شود، انسان را از گناه، ظلم، خیانت و حرام بازمیدارد؛ اما نمازی که تنها به ظاهر اقامه شود و اثری در اخلاق و رفتار انسان نداشته باشد، نمیتواند تجارت او را اصلاح کند.
وی ادامه داد: در قرآن کریم، هر جا نام حضرت شعیب علیهالسلام آمده است، پس از دعوت به توحید، بیشترین تأکید ایشان بر اصلاح معاملات و سلامت بازار است. ایشان قوم خود را چنین نصیحت میفرمودند: «ای قوم من! پیمانه و وزن را کامل بدهید، از حق مردم نکاهید، اموال آنان را کم نگذارید و در زمین فساد نکنید». حضرت شعیب علیهالسلام بارها هشدار دادند که به سود اندکِ حلال قانع باشید و برای کسب درآمد بیشتر، خود را آلوده به حرام نکنید؛ زیرا عذاب الهی، انسان را به خاطر مال حرام گرفتار خواهد کرد. اما برخی از کافران به ایشان اعتراض میکردند و میگفتند: «پیامبر را چه کار به بازار؟ او باید تنها به عبادت بپردازد».
مولوی نیکخوی افزود: خداوند متعال در پاسخ این پندار باطل فرمود:﴿وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ﴾ همه پیامبران پیش از تو نیز غذا میخوردند و در بازارها رفتوآمد میکردند. آری، پیامبران تنها برای عبادت در مسجد مبعوث نشده بودند؛ بلکه برای اصلاح همه ابعاد زندگی انسان، از جمله معاملات، اقتصاد و بازار آمده بودند. حتی قوم شعیب علیهالسلام با تمسخر به او گفتند: «آیا این نمازی که میخوانی، تو را وادار کرده است که در اموال و معاملات ما دخالت کنی؟» آنان فهمیده بودند که نماز واقعی، انسان را نسبت به ظلم، کمفروشی، گرانفروشی، خیانت و فساد بیتفاوت نمیگذارد.
مدرس حوزه علمیه احناف خواف ادامه داد: از همین رو، خداوند متعال در سوره جمعه به مؤمنان فرمان میدهد:﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ﴾ ای مؤمنان! هنگامی که برای نماز جمعه اذان گفته شد، به سوی ذکر خدا بشتابید و هرگونه خرید و فروش را رها کنید. فقها فرمودهاند: پس از اذان جمعه، هر کاری که انسان را از آماده شدن برای نماز جمعه بازدارد، ممنوع و مکروه تحریمی است.
راستگویی و امانتداری، مهمترین سرمایه یک تاجر مسلمان است
سخنران نماز جمعه خواف تصریح کرد: دومین ویژگی تاجر مسلمان باید راستگویی و امانتداری در معامله باشد. مسلمان، در همه حال باید راستگو باشد؛ اما این ویژگی در بازار و تجارت اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا مال و حقوق مردم در میان است. رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم یکی از نشانههای منافق را چنین بیان فرمودهاند: هرگاه سخن میگوید، دروغ میگوید؛ بنابراین، تاجر مسلمان باید در گفتار، قیمت، کیفیت کالا و همه جزئیات معامله صادق باشد و هرگز با دروغ، اغراق یا پنهان کردن حقیقت، مشتری را فریب ندهد. رسول اکرم صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: تاجر راستگو و امانتدار، در روز قیامت همراه پیامبران، صدیقان، شهیدان و صالحان خواهد بود. در حدیثی دیگر هشدار میدهند: تاجران در روز قیامت در زمره فاجران محشور میشوند، مگر کسانی که سه ویژگی داشته باشند: نخست، تقوای الهی را رعایت کنند، دوم، در معامله نیکی و انصاف پیشه سازند و سوم، همواره راستگو باشند.
وی خاطر نشان کرد: مراد از «نیکی در معامله» آن است که انسان تنها به فکر سود خود نباشد؛ بلکه با مشتری نیز با گذشت و بزرگواری رفتار کند. بزرگان ما رسم زیبایی داشتند که هنگام وزن کردن یا پیمانه کردن کالا، اندکی بیش از مقدار مقرر به مشتری میدادند و میگفتند: «این، برای برکت معامله است.» چه زیباست که انسان، سود مشروع خود را ببرد، اما با اخلاق نیک، مشتری را نیز خشنود سازد.
مولوی نیکخوی افزود: یکی از مهمترین مصادیق امانتداری آن است که فروشنده، اگر کالای او عیبی دارد، آن را صادقانه بیان کند. رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: هر کس کالای معیوبی را بفروشد و عیب آن را برای خریدار آشکار نکند، همواره در خشم خداوند خواهد بود و فرشتگان پیوسته او را نفرین میکنند و نیز فرمودند: اگر فروشنده و خریدار راست بگویند و حقیقت را آشکار کنند، خداوند در معامله آنان برکت قرار میدهد؛ اما اگر دروغ بگویند و حقیقت را پنهان کنند، برکت معامله از میان خواهد رفت. شاید معامله انجام شود، شاید سودی هم به ظاهر نصیب انسان گردد؛ اما آن مال، خیر و برکتی برای دنیا و آخرت او نخواهد داشت.
مدرس حوزه علمیه احناف خواف افزود: از دیگر ویژگیهای یک معامله اسلامی، رضایت کامل هر دو طرف است. خداوند متعال میفرماید:﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ﴾ ای اهل ایمان! اموال یکدیگر را به ناحق نخورید، مگر آنکه دادوستدی از روی رضایت و خشنودی طرفین باشد. بنابراین، معاملهای که با اجبار، فشار، رودربایستی، شرم یا سوءاستفاده از موقعیت طرف مقابل انجام شود، با روح اسلام سازگار نیست. گاهی انسان با زبان چرب، اصرار بیش از اندازه یا قرار دادن مشتری در شرایطی که نتواند مخالفت کند، او را وادار به خرید میکند؛ در حالی که قلب او راضی نیست، چنین معاملهای هرچند ممکن است از نظر ظاهر انجام شود، اما از برکت و رضایت الهی محروم خواهد بود.
سخنران نماز جمعه خواف گفت: رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: دو طرف معامله تا زمانی که از یکدیگر جدا نشدهاند، اختیار دارند معامله را بر هم بزنند؛ و سزاوار است زمانی از هم جدا شوند که هر دو با رضایت کامل از معامله خارج شده باشند. یکی دیگر از آداب مهم تجارت، پرهیز از قسم خوردن، بهویژه قسمهای فراوان است. اسلام اجازه داده است که انسان تنها به نام خداوند و صفات او سوگند یاد کند؛ اما سوگند خوردن به پیامبر، کعبه، پدر، مادر، فرزند، جان خود یا هر چیز دیگری، جایز نیست.
وی تصریح کرد: رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: «هر کس به غیر خدا سوگند بخورد، مرتکب گناه بزرگی شده است». حتی اگر سوگند به نام خدا باشد، شایسته نیست که انسان برای هر معامله و هر کالایی پیدرپی قسم بخورد. پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: از زیاد قسم خوردن در معامله بپرهیزید؛ زیرا ممکن است کالا را به فروش برساند، اما برکت آن را از بین میبرد. در حدیث دیگری نیز آمده است: سوگند، شاید موجب فروش کالا شود؛ اما برکت را نابود میکند.
مولوی نیکخوی بیان داشت: تاجر مسلمان، سرمایه اصلی خود را نه در قسمهای فراوان، بلکه در صداقت، خوشاخلاقی و اعتماد مردم جستوجو میکند؛ زیرا اعتماد مردم، بزرگترین سرمایه یک کاسب مسلمان است. یکی دیگر از صفات مهم یک تاجر و کاسب مسلمان، دوری از احتکار است. امروز همه ما از مشکلات اقتصادی، گرانی و فشار معیشت مردم آگاهیم. شرایط دشوار است و کسی منکر آن نیست؛ اما سختی اوضاع، هرگز مجوز زیر پا گذاشتن احکام الهی نمیشود. مسلمان، حتی در سختترین شرایط نیز وظیفه دارد حلال و حرام خدا را رعایت کند؛ زیرا اصلاح جامعه از اصلاح رفتار تکتک افراد آغاز میشود.
احتکار، سوءاستفاده از نیاز مردم و از گناهان بزرگ در اسلام است
مدرس حوزه علمیه احناف خواف گفت: پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: «احتکارکننده، مورد لعنت خداوند است و در حدیث دیگری فرمودند: «چه بنده بدی است محتکر! اگر قیمتها پایین بیاید، غمگین میشود و اگر گران شود، خوشحال میگردد». چرا؟ چون تنها به سود خود میاندیشد، نه به آسایش مردم.
سخنران نماز جمعه خواف تصریح کرد: احتکار تنها به معنای انبار کردن کالا نیست؛ اگر کالایی به اندازه کافی در بازار وجود دارد و کسی مقداری از آن را ذخیره کند، اشکالی ندارد. اما اگر کالایی را که مردم به آن نیاز دارند از دسترس آنان خارج کند تا کمبود مصنوعی ایجاد شود و سپس آن را با قیمت بالاتر بفروشد، این همان احتکار حرام است. رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم برای چنین رفتاری هشدارهای شدیدی دادهاند؛ زیرا این کار، ظلم به جامعه و سوءاستفاده از نیاز مردم است.
وی ادامه داد: یکی دیگر از صفات تاجر مسلمان، پاکی معامله از هرگونه فریب، نیرنگ و تقلب است. هدف مسلمان تنها کسب سود نیست؛ بلکه به دست آوردن روزی حلال و با برکت است. امروزه نمونههای گوناگونی از فریبها دیده میشود؛ گاهی قیمت ارزان را روی تابلویی مینویسند، اما آن قیمت مربوط به کالای دیگری است تا مشتری را به داخل مغازه بکشانند. گاهی ظاهر کالا را زیبا جلوه میدهند، اما کیفیت واقعی آن چیز دیگری است. ممکن است برخی این کارها را زرنگی بدانند؛ اما در منطق اسلام، اینها خیانت به اعتماد مردم است و برکت را از زندگی انسان میبرد.
مولوی نیکخوی گفت: اسلام حتی راههای پنهان فریب را نیز ممنوع کرده است. یکی از آنها نجش است؛ یعنی شخصی که قصد خرید ندارد، فقط برای بالا بردن قیمت، وارد معامله میشود تا مشتری واقعی را فریب دهد و او را وادار کند کالا را گرانتر بخرد، این کار در شریعت اسلام ممنوع است. نمونه دیگر، تصریه است؛ یعنی حیوان شیرده را چند روز ندوشند تا پستان آن پر از شیر شود و خریدار تصور کند حیوان بسیار شیرده است؛ یا حیوان را پیش از فروش بیش از حد غذا دهند تا چاقتر به نظر برسد. همه این رفتارها از مصادیق فریب و خیانت در معامله است و با اخلاق اسلامی سازگار نیست.
مدرس حوزه علمیه احناف خواف افزود: یکی دیگر از مهمترین صفات تاجر مسلمان، انصاف است. مسلمان نه کمفروشی میکند، نه گرانفروشی. بعضی گمان میکنند قرآن تنها از کمفروشی نهی کرده است؛ در حالی که حقیقت این است که گرانفروشی نیز نوعی کمفروشی است. خداوند متعال میفرماید: (وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِين) «وای بر کمفروشان». فرض کنید قیمت منصفانه کالایی صد هزار تومان است و با یک میلیون تومان میتوان ده عدد از آن خرید؛ اما فروشنده همان کالا را دویست هزار تومان میفروشد. در این صورت، مشتری با همان یک میلیون تومان تنها پنج عدد دریافت میکند. آیا این چیزی جز کمفروشی است؟ بنابراین، هرگونه گرانفروشیِ ظالمانه، در حقیقت نوعی کمفروشی و تضییع حق مردم است.
سخنران نماز جمعه خواف بیان داشت: تاجر مسلمان باید خود را جای مشتری بگذارد و با خود بیندیشد: «اگر من خریدار بودم، دوست داشتم با من چگونه معامله کنند؟» رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: «هیچیک از شما ایمان کامل ندارد، مگر آنکه برای برادر مسلمان خود همان چیزی را دوست بدارد که برای خود دوست میدارد». اگر این حدیث شریف در بازارهای ما زنده شود، بسیاری از مشکلات اقتصادی، اختلافها، بیاعتمادیها و نارضایتیها از میان خواهد رفت.
دیدگاهتان را بنویسید