به گزارش پایگاه اطلاع رسانی احناف خواف، مولوی عبدالحمید تعالی، در مراسم نماز جمعه ۹ مردادماه ۱۴۰۵ اهل سنت شهر خواف، با تلاوت آیه ﴿لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ﴾ و حدیث (إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ أَنْ يُرَى أَثَرُ نِعْمَتِهِ عَلَى عَبْدِهِ) پیرامون شکرگزاری نعمات خداوند به ایراد سخن پرداخت.
استاد دارالحفظ حوزه علمیه احناف خواف در ابتدای سخنانش بیان داشت: شکرگزاری عبادتی که اگر در زندگی هر انسانی وجود داشته باشد، سعادت دنیا و آخرت او را تضمین میکند، و اگر نباشد، انسان با وجود برخورداری از انواع نعمتها، باز هم احساس فقر، کمبود و نارضایتی خواهد کرد. اما شکر یعنی چه؟ علما و مفسران بزرگ اسلام، تعاریف زیبایی از شکر ارائه کردهاند. علامه قشیری رحمهالله میفرماید: شکر، اعتراف به نعمتهای الهی همراه با فروتنی، عجز و احساس ناتوانی در برابر خداوند است.
سخنران نماز جمعه خواف ادامه داد: علامه شبلی رحمهالله میفرماید: شکر یعنی دیدن مُنعِم؛ یعنی انسان بداند این نعمتها از کجا آمده و چه کسی آنها را عطا کرده است. حضرت سَری سَقَطی رحمهالله میفرماید: شکر آن است که نعمتهای الهی در راه نافرمانی خدا مصرف نشود، بلکه در مسیر رضای او به کار گرفته شود. تعریف دیگری نیز بیان شده است که: شکر سه رکن دارد: نخست، شناخت نعمت؛ دوم، نسبت دادن آن نعمت به خداوند متعال و سوم، استفاده از آن نعمت در راه رضای الهی. بعضی از علما نیز فرمودهاند: شکر یعنی سپاسگزاری قلب، اطاعت اعضا و جوارح، و زنده نگه داشتن یاد خدا با زبان. حال سؤال این است که چرا شکر تا این اندازه اهمیت دارد؟
وی گفت: خداوند متعال در آیات متعددی از قرآن کریم به موضوع شکر پرداخته است. در یکی از آیات میفرماید: ﴿وَقَلِيلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ﴾ خداوند نفرمود بندگان من کم هستند؛ بلکه فرمود بندگان شکرگزار من اندکاند. از سوی دیگر، وقتی شیطان از درگاه الهی رانده شد و سوگند خورد که فرزندان آدم را گمراه کند، گفت: ﴿لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ﴾ شیطان گفت: از پیش رو، از پشت سر، از سمت راست و از سمت چپ به سراغ آنان خواهم آمد. از پیش رو؛ یعنی انسان را از یاد قیامت و آخرت غافل میکند. از پشت سر؛ یعنی دنیا را آنقدر در نظر انسان زیبا جلوه میدهد که تمام فکر و همّ و غم او تنها دنیا شود. از سمت راست و چپ نیز با انواع وسوسهها، انسان را از بهشت، از ترس دوزخ و از اطاعت خدا غافل میسازد اما در پایان سخنش نکته مهمی را بیان میکند:«وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ» پروردگارا! بیشتر بندگان را شکرگزار نخواهی یافت. یعنی یکی از بزرگترین آرزوهای شیطان این است که انسان نعمتهای خدا را فراموش کند و شکرگزار نباشد.
مولوی تعالی ادامه داد: ما غرق در نعمتهای خداوند هستیم؛ اما متأسفانه بسیاری از این نعمتها را نمیبینیم و قدر آنها را نمیدانیم. اگر هر کدام از ما به وجود خود نگاه کنیم، خواهیم دید که خداوند چه نعمتهای بزرگی به ما عطا کرده است. علما میگویند: همانگونه که ماهی در میان آب غرق است، انسان نیز در میان نعمتهای الهی غرق شده است. به زندگی خود نگاه کنیم؛ چه نعمتهایی، چه آسایشی و چه امکاناتی در اختیار ما قرار گرفته است؛ اما با این حال، گاهی از خداوند دور میشویم و نعمتهای او را فراموش میکنیم. یکی از بزرگترین مشکلات ما این است که همیشه به نداشتههایمان فکر میکنیم و خود را با دیگران مقایسه میکنیم. نتیجه این مقایسه آن است که قدر داشتههای خود را از دست میدهیم.
استاد دارالحفظ حوزه علمیه احناف خواف تصریح کرد: اگر میخواهید قدر نعمتهای خدا را بدانید، به سه جا سر بزنید. اول، بیمارستانها. بروید و ببینید چه انسانهایی بر تختهای بیمارستان افتادهاند؛ بیمار، ناتوان و رنجور. بعضی حتی برای خوردن غذا یا انجام سادهترین کارهای زندگی، نیازمند کمک دیگران هستند. وقتی آن صحنهها را ببینید، آنگاه بهتر خواهید فهمید که سلامتی چه نعمت بزرگی است و با تمام وجود خواهید گفت: الحمد لله رب العالمین.
سخنران نماز جمعه خواف افزود: در جشنوارهای برای فیلمهای دو دقیقهای، هر کارگردان تنها دو دقیقه فرصت داشت تا پیام خود را به مخاطبان منتقل کند. نوبت یکی از کارگردانان رسید. فیلم آغاز شد، اما سی ثانیه، یک دقیقه و حتی یک دقیقه و نیم، صفحه نمایش کاملاً سفید بود. تماشاگران ناراحت شدند و با خود گفتند: «این چه فیلمی است؟» در سی ثانیه پایانی، ناگهان تصویر ظاهر شد؛ دوربین آرام حرکت کرد و به مردی رسید که بر روی تختی دراز کشیده بود و هیچ توان حرکتی نداشت. در پایان فیلم نوشته شده بود: «این فقط یک دقیقه و سی ثانیه از زندگی بیماری است که به فلج کامل مبتلا شده و تمام بیستوچهار ساعت شبانهروز، تنها به یک نقطه خیره میشود. شما فقط یک دقیقه و نیم نتوانستید تحمل کنید، اما او سالهاست چنین زندگی میکند».
وی گفت: هر صبح که از خواب بیدار میشویم، این دعا را میخوانیم: «الحمد لله الذي أحيانا بعدما أماتنا وإليه النشور.» اما چند نفر از ما هنگام خواندن این دعا با خود میاندیشیم که: پروردگارا! امروز یک روز دیگر به من فرصت دادی تا به سوی تو بازگردم، تو را عبادت کنم و نعمتهایت را در راه رضای تو به کار بگیرم. پس نخستین جایی که باید به آن سر بزنیم، بیمارستان است تا ارزش سلامتی را بدانیم و قدر این نعمت را که با پای خود به مسجد میآییم، درک کنیم.
مولوی تعالی بیان داشت: دومین جایی که باید ببینیم، تیمارستانها و مراکز نگهداری بیماران روانی و معلولان ذهنی است؛ تا بدانیم عقل، چه نعمت بزرگی است و سومین جایی که باید به آن سر بزنیم، قبرستان است. برویم و ببینیم چه انسانهایی زیر خاک آرمیدهاند؛ انسانهایی که اگر یک لحظه فرصت بازگشت به دنیا پیدا میکردند، با تمام وجود آرزو میکردند که عبادت کنند و اعمال صالح انجام دهند. قرآن کریم حال آنان را چنین بیان میکند: ﴿رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ﴾ «پروردگارا! ای کاش اندکی دیگر به من مهلت میدادی». اما خداوند امروز این فرصت را به من و شما داده است. سؤال اینجاست که از این فرصت چگونه استفاده میکنیم؟
استاد دارالحفظ حوزه علمیه احناف خواف خاطر نشان کرد: رسول خدا ﷺ فرمودند: «دو نعمت است که بسیاری از مردم قدر آن را نمیدانند: سلامتی و فرصت فراغت». آیا باید حتماً بیمار شویم تا ارزش سلامتی را بفهمیم؟ آیا باید فرصتهای زندگی را از دست بدهیم تا قدر وقت را بدانیم؟ از همینرو، شکرگزاری جایگاه بسیار بزرگی در اسلام دارد. اگر نعمت بینایی را از ما بگیرند، چه خواهیم کرد؟ اگر نعمت شنوایی را از ما بگیرند؟ اگر توان راه رفتن را از ما بگیرند؟ تمام وجود انسان غرق در نعمتهای الهی است. خداوند متعال دو بار در قرآن کریم میفرماید: ﴿وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا﴾ اگر بخواهید نعمتهای خدا را بشمارید، هرگز توان شمارش آنها را نخواهید داشت. وقتی شمارش نعمتها از توان ما خارج است، چگونه میتوانیم حق شکر آنها را ادا کنیم؟
سخنران نماز جمعه خواف گفت: نکته زیبای قرآن این است که پس از این آیه، خداوند در یک جا انسان را توصیف میکند و در جای دیگر، خودش را. در سوره ابراهیم میفرماید: ﴿إِنَّ الْإِنْسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ﴾ یعنی انسان بسیار ستمگر و ناسپاس است. اما در سوره نحل، پس از همین آیه میفرماید: ﴿إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ﴾ یعنی با وجود همه ناسپاسیهای انسان، خداوند همچنان بسیار آمرزنده و مهربان است. این، نهایت رحمت پروردگار است.
وی ادامه داد: جایگاه شکر در قرآن کریم، جایگاهی بسیار والا و ارزشمند است. دقت کنید؛ خداوند متعال کتاب خود را با سوره مبارکه «فاتحه» آغاز میکند و نخستین جملهای که پس از بسم الله الرحمن الرحیم به بندگان میآموزد، این است: ﴿الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ﴾ یعنی همه ستایشها، همه سپاسها و همه حمدها، مخصوص خداوند، پروردگار جهانیان است. اگر انسانی در دنیا تنها یکبار در حق ما نیکی کند، شاید تا آخر عمر خود را مدیون او بدانیم و همواره از او قدردانی کنیم، پس چگونه است که خداوند متعال، شب و روز ما را در نعمتهای بیشمار خود غرق کرده است، اما گاهی از شکر او غافل میشویم؟ آیا سزاوار نیست که بیش از هر کسی، قدردان پروردگار خود باشیم؟
مولوی تعالی بیان داشت: خداوند وعدهای داده است که هیچ تردیدی در آن نیست: ﴿لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ﴾ اگر شکرگزار باشید، قطعاً نعمتهای شما را افزایش خواهم داد.» دقت کنید؛ بسیاری از مردم گمان میکنند منظور از افزایش نعمت، فقط افزایش مال و ثروت است؛ در حالی که رحمت خدا بسیار گستردهتر از این است. گاهی خداوند افزایش نعمت را در قالب برکت در زندگی قرار میدهد، گاهی آن را به صورت سلامتی عطا میکند، گاهی محبت و صمیمیت را در خانواده افزایش میدهد، گاهی ایمان انسان را بیشتر میکند، گاهی علم و فهم او را افزون میسازد، گاهی عمر او را با برکت میکند، گاهی آرامش قلب و آسودگی خاطر به او میبخشد؛ بنابراین، وعده الهی تنها به زیاد شدن ثروت محدود نیست؛ بلکه هر خیری که زندگی انسان را زیباتر و پربرکتتر کند، از مصادیق همین وعده الهی است.
استاد دارالحفظ حوزه علمیه احناف خواف ادامه داد: آیا تا به حال تاجری را دیدهاید که پیش از آغاز تجارت، سود خود را تضمین کند؟ هرگز. ابتدا باید معامله کند، سپس سود و زیان خود را محاسبه نماید اما خداوند، مالک آسمانها و زمین، پیش از هر چیز، سود شکرگزاری را تضمین کرده و فرموده است: ﴿لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ﴾ اگر شکرگزار باشید، بدون تردید نعمت شما را افزایش خواهم داد. در آیهای دیگر میفرماید: ﴿فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ﴾ در این آیه، خداوند دو دستور مهم به بندگان میدهد: نخست، مرا یاد کنید، دوم، شکر مرا بهجا آورید. مفسران فرمودهاند: هرچه یاد خدا در دل انسان بیشتر باشد، شکرگزاری او نیز بیشتر خواهد شد؛ زیرا هر اندازه معرفت انسان نسبت به پروردگار افزایش یابد، ارزش نعمتهای الهی را بهتر درک خواهد کرد. به همین دلیل، قرآن بارها انسان را به یادآوری نعمتهای خدا دعوت میکند؛ زیرا یاد نعمت، مقدمه شکر نعمت است.
سخنران نماز جمعه خواف گفت: اما بهترین الگوی ما در شکرگزاری، وجود مبارک رسول خداﷺ است. امالمؤمنین حضرت عایشه رضیاللهعنها میفرماید: رسول خداﷺ شبها آنقدر به نماز میایستادند که پاهای مبارکشان ورم میکرد، عرض شد: ای رسول خدا! خداوند گناهان گذشته و آینده شما را آمرزیده است؛ پس چرا این همه خود را به زحمت میاندازید؟ حضرت فرمودند: «آیا نباید بندهای شکرگزار باشم؟» این پاسخ، درس بزرگی برای همه ماست.
وی تصریح کرد: پیامبرﷺ شکرگزاری را تنها در گفتن «الحمدلله» نمیدیدند؛ بلکه شکر واقعی را در عبادت، بندگی و اطاعت خداوند میدانستند. البته گفتن «الحمدلله» نیز بسیار ارزشمند است، اما شکر حقیقی زمانی کامل میشود که انسان نعمتهای الهی را در راه رضای او به کار گیرد. از این آیات و احادیث میآموزیم که شکرگزاری، سبب افزایش نعمت، نزول برکت و نزدیکی بیشتر انسان به پروردگار خواهد شد.
مولوی تعالی بیان داشت: اکنون این سؤال مطرح میشود که شکرگزاری چگونه محقق میشود؟ آیا فقط گفتن «الحمدلله» کافی است؟ علمای بزرگی همچون امام غزالی و علامه ابنقیم رحمهماالله فرمودهاند که شکر سه رکن اساسی دارد: رکن اول: شکر قلبی و اعتقادی. یعنی انسان با تمام وجود باور داشته باشد که هر نعمتی که در اختیار اوست، تنها از جانب خداوند متعال است. خداوند میفرماید: ﴿وَمَا بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ﴾ «هر نعمتی که در اختیار شماست، از جانب خداوند است.» بنابراین، هرگز نباید نعمتها را به خودمان نسبت دهیم و گرفتار غرور شویم.
استاد دارالحفظ حوزه علمیه احناف خواف ادامه داد: گاهی انسان در تجارت موفق میشود، به مقام و موقعیتی میرسد، یا در علم و دانش پیشرفت میکند؛ اما به جای آنکه فضل خدا را ببیند، میگوید: «این موفقیت نتیجه تلاش و توانایی خودم است.» این همان خطری است که قارون به آن گرفتار شد. قرآن کریم میفرماید هنگامی که او را به انفاق و کمک به نیازمندان دعوت کردند، با تکبر گفت: ﴿إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِندِي﴾ «این ثروت را با دانش و توانایی خودم به دست آوردهام». او نعمت را به خدا نسبت نداد؛ بلکه آن را حاصل قدرت و هوش خود دانست. سرانجام چه شد؟ خداوند میفرماید: ﴿فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الْأَرْضَ﴾ «پس او و خانهاش را در زمین فرو بردیم. این سرنوشت کسی است که نعمت را از خود بداند، نه از خدا.
سخنران نماز جمعه خواف گفت: پس اگر سالم هستیم، اگر ایمان داریم، اگر در مسجد نشستهایم، اگر خانواده، فرزند، مال، علم یا آبرو داریم، همه از فضل و لطف خداوند است؛ نه از شایستگی ما.
وی تصریح کرد: رکن دوم؛ شکر زبانی پس از آنکه قلب به این حقیقت ایمان آورد، زبان نیز باید به سپاس خداوند گویا باشد. همواره بگوییم: الحمد لله رب العالمین. مؤمن واقعی تنها هنگام نعمت نمیگوید «الحمدلله»، بلکه حتی در سختیها نیز زبانش به شکر خداوند مشغول است و میگوید: «الحمد لله على كل حال.» سپاس خدا را در هر حال؛ چه در آسانی و چه در سختی. زیرا او یقین دارد که تقدیر خداوند سراسر خیر و حکمت است. رکن سوم: شکر عملی و مهمترین مرحله شکرگزاری است.
مولوی تعالی تصریح کرد: خداوند به خاندان حضرت داود علیهالسلام فرمود: ﴿اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا﴾ «ای خاندان داود! شکر خدا را با عمل به جا آورید». شکر عملی یعنی نعمتهایی را که خداوند در اختیار ما قرار داده، در همان راهی مصرف کنیم که خداوند برای آن آفریده است. اگر خداوند به ما دست داده است، این دست وسیله کمک به نیازمندان، دستگیری از مستمندان و انجام کارهای خیر باشد، اگر زبان عطا کرده است، آن را به ذکر خدا، تلاوت قرآن، سخن نیک و امر به معروف مشغول کنیم؛ نه به غیبت، تهمت، دروغ، ناسزا و آزار دیگران، اگر مال داده است، بخشی از آن را در راه خدا، کمک به فقرا، یتیمان و نیازمندان هزینه کنیم، اگر علم داده است، آن را در راه نشر علم، هدایت مردم و خدمت به دین به کار گیریم، اگر قدرت، مسئولیت یا جایگاهی عطا کرده است، آن را وسیله اجرای عدالت و خدمت به بندگان خدا قرار دهیم، نه وسیله ظلم و برتریجویی.
استاد دارالحفظ حوزه علمیه احناف خواف گفت: امروز یکی از نعمتهای مهم، تلفن همراه و فضای مجازی است. این ابزار، همانگونه که میتواند وسیله هدایت باشد، میتواند سبب گمراهی نیز بشود. فضای مجازی سرشار از خیر و شر است و انتخاب با ماست. شکر واقعی آن است که از این نعمت برای رضای خدا استفاده کنیم؛ آیات قرآن را منتشر کنیم، علم بیاموزیم، سخن حق را گسترش دهیم و از هر آنچه خداوند از آن ناراضی است، دوری کنیم. پس شکر، تنها یک کلمه نیست؛ بلکه شیوهای از زندگی است که در آن، همه نعمتهای خداوند در مسیر اطاعت و رضای او به کار گرفته میشود.
سخنران نماز جمعه خواف ادامه داد: اکنون این سؤال مطرح میشود که ثمرات و فواید شکرگزاری چیست؟فایده نخست: افزایش نعمت، اولین و بزرگترین ثمره شکرگزاری، همان وعده قطعی خداوند است که فرمود: ﴿لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ﴾ «اگر شکرگزار باشید، قطعاً نعمتهای شما را افزایش خواهم داد». در قرآن کریم مواردی وجود دارد که خداوند انجام آنها را به مشیت خود وابسته کرده است؛ یعنی فرموده است: اگر بخواهم. برای نمونه، در مورد بینیازی میفرماید: ﴿إِنْ يَشَأْ يُغْنِكُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ﴾ اگر خدا بخواهد، شما را از فضل خود بینیاز میکند و… اما هنگامی که سخن از شکرگزاری به میان میآید، خداوند هیچ قیدی از «اگر بخواهم» نمیآورد؛ بلکه با تأکید میفرماید: ﴿لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ﴾ یعنی این وعدهای قطعی و تخلفناپذیر است. وی گفت:فایده دوم، حفظ نعمتهاست. بزرگان فرمودهاند: نعمتها را با شکرگزاری حفظ کنید. نعمت همانند پرندهای است که اگر در قفس شکر قرار گیرد، میماند؛ اما اگر انسان ناسپاسی کند، ممکن است آن نعمت را از دست بدهد. فایده سوم، محبوبیت نزد خداوند است. خداوند متعال شکرگزاران را دوست دارد و از آنان راضی میشود. رسول خداﷺ فرمودند: هرگاه بندهای غذایی بخورد و پس از آن بگوید: «الحمد لله»، یا آبی بنوشد و خدا را سپاس گوید، خداوند از او خشنود میشود.
مولوی تعالی ادامه داد: فایده چهارم، آرامش قلب است. انسان شکرگزار، همیشه به نعمتهایی که دارد نگاه میکند، نه به نعمتهایی که ندارد و همیشه نیمه پُر لیوان را میبیند و چنین انسانی، قلبی آرام و روحی آسوده خواهد داشت. اما کسی که دائماً خود را با دیگران مقایسه میکند و فقط به نداشتههایش میاندیشد، هرگز طعم آرامش را نخواهد چشید. فایده پنجم، شکر، نشانه ایمان کامل است. رسول خدا ﷺ فرمودند: شگفتا از حال مؤمن! تمام کارهای او برایش خیر است. اگر نعمتی به او برسد، شکر میکند و این برای او خیر است و اگر مصیبتی به او برسد، صبر میکند و باز هم برای او خیر خواهد بود.
استاد دارالحفظ حوزه علمیه احناف خواف گفت: در برابر شکرگزاری، کفران نعمت قرار دارد. کفران نعمت تنها این نیست که انسان بگوید: «خدا چیزی به من نداده است.» بلکه هرگاه انسان نعمت را از غیر خدا بداند، یا آن را در راه گناه مصرف کند، یا نعمتهای الهی را کوچک بشمارد، یا همواره زبان به شکایت و گلایه از تقدیر الهی بگشاید، گرفتار نوعی از کفران نعمت شده است. قرآن کریم بارها سرگذشت امتهایی را بیان میکند که به سبب ناسپاسی، نعمتهای خود را از دست دادند. یکی از روشنترین نمونهها، قوم سبأ است. اگر میخواهیم نعمتهای خداوند در زندگی ما باقی بماند و روزبهروز بیشتر شود، باید شکرگزار باشیم.
سخنران نماز جمعه خواف بیان داشت: در پایان، پنج سفارش کوتاه و عملی را به خودم و شما عزیزان عرض میکنم: سفارش اول،
هر روز صبح، پیش از آنکه تلفن همراه خود را برداریم، دعای بیدار شدن را با توجه بخوانیم: «الحمد لله الذي أحيانا بعدما أماتنا وإليه النشور و با خود بگوییم: پروردگارا! امروز فرصت تازهای برای بندگی و جبران گذشته به من عطا کردی. سفارش دوم، هر شب پیش از خواب، چند دقیقهای به نعمتهای خداوند فکر کنیم و آنها را در ذهن مرور کنیم؛ سلامتی، ایمان، خانواده، امنیت، روزی و همه نعمتهایی را که شاید از آنها غافل بودهایم، به یاد آورده و خدا را سپاس بگوییم. سفارش سوم، هر نعمتی را که خداوند به ما داده است، در همان راهی مصرف کنیم که رضای او در آن است. چشم، زبان، گوش، مال، علم، قدرت، فرصت و همه نعمتها امانت الهی هستند.
وی افزود: سفارش چهارم، هرگاه نعمتی به دست آوردیم، نگوییم: «من به دست آوردم.» بلکه همان سخن حضرت سلیمان علیهالسلام را بر زبان جاری کنیم: ﴿هَذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّي﴾«این از فضل و لطف پروردگار من است». سفارش پنجم، در امور دنیوی، همیشه به کسانی نگاه کنیم که از ما پایینتر هستند، نه به کسانی که از ما بالاترند؛ زیرا این نگاه، انسان را شکرگزار میکند؛ اما مقایسه دائمی با افراد ثروتمندتر و برخوردارتر، بذر نارضایتی و ناسپاسی را در دل میکارد.
دیدگاهتان را بنویسید